فاطمیه

تسلیت میگم شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها

حدیث لولاک حدیثی که از پیامبر اسلام(ص) به عنوان حدیث قدسی نقل شده با این مضمون که اگر پیامبر نبود افلاک خلق نمیشدند و اگر علی (ع) نبود خداوند پیامبر را خلق نمیکرد و اگر فاطمه(س) نبود خداوند پیامبر و علی را نیز خلق نمیکرد. مضمون این حدیث باعث ایجاد پرسشهایی درباره مقام حضرت فاطمه (س) نسبت به پیامبر (ص) و امام علی (ع) شده است.

متن حدیث

متن حدیث که با عنوان حدیث قدسی در کتاب جنة العاصمة نیز نقل شده این است:

یا احمد لولاک لما خلقت الافلاک و لولا علی لما خلقتک و لولا فاطمه لما خلقتکما (ترجمه: ای احمد! اگر تو نبودی افلاک را خلق نمیکردم و اگر علی نبود تو را خلق نمیکردم و اگر فاطمه نبود شما دو نفر را خلق نمیکردم) .[۱] در منابع شیعه دو حدیث دیگر با مضمون حدیث لولاک وجود دارد:

• يَا مُحَمَّدُ وَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي لَوْلَاكَ لَمَا خَلَقْتُ آدَمَ وَ لَوْ لَا عَلِيٌّ مَا خَلَقْتُ الْجَنَّة[۲] (ترجمه: ای محمد! به عزت و جلالم سوگندُ اگر تو نبودی آدم را نمیآفریدم و اگر علی –ع- نبود بهشت را خلق نمیکردم.)

• لَوْلَاكَ لَمَا خَلَقْتُ الْأَفْلَاك [۳] (ترجمه: اگر تو نبودی افلاک را خلق نمیکردم.)

منبع حدیث

نقل حدیث لولاک در هیچیک از منابع متقدم شیعی نیامده است. میرجهانی، نویسنده جنّة العاصمة مدعی است که حدیث را در کتابی خطی به نام کشف اللئالی نوشته صالح بن عرندس حلی (م قرن ۹) دیده و آن را یادداشت کرده است. سندی که میرجهانی به آن تکیه کرده چنین است:

«فی کتاب کشف اللئالی لصالح بن عبدالوهّاب بن العرندس، إنّه روی عن الشیخ إبراهیم بن الحسن الذرّاق، عن الشیخ علیّ بن هلال الجزائری، عن الشیخ أحمد بن فهد الحلّی، عن الشیخ زین الدین علیّ بن الحسن الخازن الحائری، عن الشیخ أبی عبدالله محمّد بن مکّی الشهید، بطرقه المتصلة إلی أبی جعفر محمّد بن علیّ بن موسی بن بابویه القمّی، بطریقه إلی جابر بن یزید الجعفی، عن جابر بن عبدالله الأنصاری، عن رسول الله صلی الله علیه و آله، عن الله تبارک و تعالی، أنّه قال: ... »[۴]

آیت الله شبیری زنجانی مضمون حدیث را قابل دفاع توصیف میکند؛ ولی سند آن را دارای اشکالاتی میداند. از نظر او چون هدف از خلقت هدایت انسانهاست و معصومان نیز واسطه فیض در هدایت هستند، بنابراین میتوان گفت که اگر اهل بیت نبودند عالم خلق نمیشد.[۵] آیتالله محمد علی گرامی نیز چند نفر از راویان حدیث را مجهول معرفی میکند؛ ولی این نکته را عامل تکذیب حدیث نمیداند.[۶] او همچنین کتابی با نام لولا فاطمه برای تبیین معنای این حدیث منتشر کرده است.[۷]